THEATRELIFE.GE
ქართული თეატრის ელექტრონული არქივი 

გიორგი ყაჯრიშვილი

„მე მე არ ვარ“

 

რეჟისორ თათა პოპიაშვილზე, რომელსაც უკვე საკმაოდ ბევრი თეატრალური ნამუშევარი აქვ შექმნილი ბევრი დაწერილა.

 

ცალსახაა, რომ რეჟისორს თავის განსაკუთრებული სტილი და მანერა ჩამოუყალიბდა, რითაც სარგებლობს, თუმცა აქვე უნდა აღინიშნოს, რომ მისი ყველა სპექტაკლი სრულად განსხვავებულია ერთმანეთისგან. ერთ-ერთი მთავარი რაც მის შემოქმედებაში იკვეთება პიესების არჩევანია, სადაც პერსონათა რაოდენობა მინიმალურია; ამ სპექტაკლებში ვერ შეხვდებით მასობრივ სცენებს, დიდ, საყოველთაო მოვლენებს და ისტორიულ ქრონიკებს: ჰენრიკ იბსენის „ჰედა გაბლერი“ (რუსთველის თეატრი), ტენესი უილიამსის „ტოკიოს სასტუმროს ბარი“ და ჟან კოკტოს „ადამიანის ხმა“ (ვალერიან გუნიას სახ. ფოთის თეატრი), ნინო ხარატიშვილის „ლივ შტაინი“ და იანა დობრევას „ნოემბრის სითბო“ (ლადო მესხიშვილის სახ. ქუთაისის თეატრი), დენის კელის „ობლები“, ამელი ნოტომის „მტრის ნიღაბი“ და მარიუს ფონ მაიენბურგის „მახინჯი“ (გიორგი ერისთავის სახ. გორის თეატრი), ჰანა აზულაი ჰასფარის „სინანულის დღეები“ (სამეფო უბნის თეატრი).

 

ეს იმ სპექტაკლების ჩამონათვალია, სადაც ვხვდებით თანამედროვე ადამიანებს თავიანთი პრობლემებით და კონფლიქტებით, მათი ურთიერთობის ურთულეს და მძაფრ სიუჟეტებს. თავისთავად ეს ფსიქოლოგიური, ინტელექტუალური თეატრია: ვნებებით, განცდებით, ემოციებით და მაყურებელზე ზემოქმედებით.

 

თათა პოპიაშვილის სპექტაკლების მხატვრული გაფორმება - ძირითადად მხატვარ ბარბა ასლამაზთან ერთად გამოირჩევა კონსტრუქტივიზმითა და სცენური არქიტექტურით. მათი საშუალებით რეჟისორი ქმნის იმ სათამაშო გარემოს, სადაც ორგანულად გრძნობენ თავს წარმოდგენის პერსონაჟები.

 

რაც შეეხება მსახიობებს - რეჟისორი საუკეთესოდ არჩევს როლების შემსრულებლებს და მათგან აღწევს მაქსიმუმს, იმას თუ რისი თქმაც მას ამა თუ იმ სპექტაკლში სურს.

ია სუხიტაშვილი - ჰედა გაბლერი, ენდი ძიძავა - ლივ შტაინი, ლორა - ვიქტორია ბოკერია, ნიარა ჭიჭინაძე - უსახელო ქალი „ადამიანის ხმაში“ და მირიამი - „ტოკიოს სასტუმროს ბარში“, ჰელენი - სოფი მაიერი -„ობლებში“, სანდრო მიკუჩაძე-ღაღანიძე - „მტრის ნიღაბში“ და ლეტე „მახინჯში“, იორგენი - ბაჩო ჩაჩიბაია და ეილერტი - ლაშა ჯუხარაშვილი „ჰედა გაბლერში“, დენი და ლიამი - სოსო მგალობლიშვილი და შოთა ხანჯალიშვილი „ობლებში“, ჟერომი - გიორგი გოგუაძე „მტრის ნიღაბში“, კარლმანი - გიორგი გოგუაძე და შეფლერი - სოსო მგალობლიშვილი.

 

და კიდევ ერთი - რეჟისორი უპირატესობა აძლევს თეატრის მცირე ფორმებს - მაყურებელი სცენაზე ან მსახიობთა სიახლოვეს: „ლივ შტაინის“, „მტრის ნიღაბი“, „ტოკიოს სატუმროს ბარი“, სადაც წარმოდგენა მართლაც ბარში მიმდინარეობს, მაყურებელი კი მაგიდებთან სხედან.

 

ყოველივე ზემოთქმული რასაკვირველია პოპიაშვილის ახლანდელ წარმოდგენასაც ეხება - მარიუს ფონ მაიენბურგის „მახინჯს“, რომელიც გიორგი ერისთავის სახელმწიფო პროფესიული დრამატული თეატრის სცენაზე წარმოადგინეს.

 

ამ გერმანელი დრამატურგის პიესები ძალიან პოპულარულია და ევროპული ახალი დრამის მიმართულებას განეკუთვნება. მისი სიუჟეტი აღებულია საკმაოდ სკანდალური ფრანგი ავტორის ბორის ვიანის რომანიდან „გავანადგუროთ ყველა მახინჯი“.

პიესად გადაკეთებისას მაიენბურგმა თავიდან ვერ აიცილა აბსურდის თეატრის წარმომადგენლის ეჟენ იონესკოს - „მარტორქების“ და ან თუნდაც სლავომირ მროჟეკის - „სტრიპტიზის“ გავლენა.

 

 ფარდის გახსნის შემდეგ წინა პლანზე სამი მამაკაცი ზის - ფეხებგაშლილნი, რაც სხეულის ენის რომ ავხსნათ მათ თვითდაჯერილობაზე მეტყველებს და მართლაც - ლეტეს, მეცნიერს, აღმოჩენის ავტორს (სანდრო მიკუჩაძე-ღაღანიძე), მის ასისტენტ კარლმანს - „ქანჩდამჭერის“ (გიორგი გოგუაძე) და შეფლერს - მათ შეფს (სოსო მგალობლიშვილი) აქვთ კიდევაც ამის მიზეზი - დიდი აღმოჩენის აღიარების წინაშე აღმოჩნდნენ, რომლის შემქმნელი ლეტეა.

 

 ოთახს, სადაც იმყოფებიან ტრაპეციის ფორმა აქვს და რომლის უკანა კედელი დიდი სარკეა. ეს სასცენო გარემო შავ-თეთრ ფერებში გადაწყვეტილი. გვერდით ფანი (ვიქტორია ბოკერია) ზის ჩვენკენ ზურგით, ჩოგბურთის ჩოგნით და თავის რეპლიკას ელოდება - „ცოლი ხომ გყავთ?“’ - რომ ჩოგბურთის თამაშს შეუდგეს.

 

სამ მამაკაცს შორის მკაცრი დიალოგი მიმდინარეობს, წარმატებული აღმოჩენის შემდეგ დანარჩენი ორისთვის უეცრად ლეტეს სახე მათთვის მიღებული ხდება და ფანის შემოსვლით სცენაზე ყველაფერი ირკვევა - „მახინჯი ხარ“ - პირდაპირ უცხადებს ლეტეს, თავის ქმარს.

 

ფანის - ვიქტორია ბოკერიას ინტონაცია ხელოვნურია, პათეტიკურის კი, მსახიობი ცდილობს ამ ხერხით გვიჩვენოს მეუღლე ფანის არა მხოლოდ ხასიათი, არამედ სხვაგვარი ინტონაცია შემატოს წარმოთქმულს,  ვინაიდან სულ მალე მას მეორე როლის, მეორე ფანის, კარლმანის დედის როლის თამაში მოუწევს, სადაც მისი დიალოგი და საუბარი უკვე სრულიად ბუნებრივია, ოდნავ ამაღლებული, მაგრამ ჩვეულებრივი.

 

აქვე დავუმატებ რომ მსახიობები ლეტეს გარდა სხვადასხვა როლებს თამაშობენ: ვიქტორია ბოკერია ორივე ფანის და პროფესორის ასისტენტს, სოსო მგალობლიშვილი შეფლერს და პლასტიკურ ქირურგს, გიორგი გოგუაძე ლეტეს ასისტენტსა და ფანის შვილს კარლმანს- ჰომოსექსუალისტს. სპექტაკლში კარლმანის ჰომოსექსუალიზმი მხოლოდ ერთ ფრაზაში ვლინდება: „შენი სახე მოსწონთ ქალებსაც და კაცებსაც“.

პიესის ავტორი ლგბტ მოძრაობის მხარდამჭერია და პრაიდების მონაწილე, ამდენად მისგან ეს არცაა გასაკვირი, თუმცა კლარმანის ხასიათის გამოსავლენად ამ თემის შემოტანა არსებით როლს თამაშობს პიესაში, მაგრამ არა სპექტაკლში (აქვე მინდა ვთქვა, რომ რეჟისორმა შეცვალა პიესის ფინალი, სადაც ლეტეს და კლარმანის ასეთი კავშირი ცხადდება).

 

ზოგადად კი ჩვენს წინაშე თამაშდება ამბავი, როცა საკუთარი სურვილით, პლასტიკური ჩარევის მეშვეობით, განსხვავებით იონესკოს „მარტორქებიდან“, როგორ იქცევიან ადამიანები ერთი და იმავე „სახის“ მატარებლად - ერთი და იგივე ადამიანებად, როცა ისინი კარგავენ ყველასგან განსხვავებული ინდივიდუალიზმის, საკუთარი იდენტობას, საქმე იქამდე მიდის, რომ თვით პლასტიკური ქირურგიც კი იცვლის საკუთარს სახეს უკვე მრავალ ტირაჟირებული „სახით“ - „ცხვირიდან დავიწყოთ!“  აცხადებს იგი,  რაც უკვე მესამედ ისმის მესამე ოპერაციის დასაწყისში.

​

ერთი მხრივ, მსახიობები ჩაკეტილ გარემოში იმყოფებიან (ტრაპეცია სცენაზე), თუმცა რეჟისორი აქტიურად იყენებს მაყურებელთა დარბაზსაც: რეჟისორს ქმედებაში შემოაქვს „ნიღბების თეატრი“ - ესაა ფანისა და მისი შვილის კარლმანის შემოსვლა მაყურებელთა დარბაზიდან, ნიღბებით და დიდი ყურებით; ამფითეატრის მარცხენა და მარჯვენა მხარის სავარძლები დაფარულია, რათა პერსონაჟებს კიბეზე თავისუფლად გადაადგილების საშუალება მიეცეთ. კიდევ ერთხელ აღვნიშნავ, რომ რეჟისორი ამითაც ამკვიდრებს საკუთარ პრინციპს. სპექტაკლის ინტიმურობას, მაყურებელთა მცირე რაოდენობის შენარჩუნებით და მსახიობების „ახლო ხედით“ წარდგენით.

 

სპექტაკლში ფარდის რამდენიმე დახურვა გვაუწყებს, რომ ზოგჯერ ადგილი იცვლება, მაგ. კონფერენცია შვეიცარიაში, ან რეალური დროდან სხვა დროზე გადავდივართ. პირველი ლეტე კარგავს საკუთარ სახეს - თითქოსდა სიმახინჯის გამო და სახვევების მოხსნის შემდგომ ვხედავთ როგორ ხდება მის ტრანსფორმაცია. აშკარად იცვლება მისი ქცევები, თუმცა კონფერენციაზე გამოსვლისას მას მაინც სჭირდება შეფის ძალდატანება, მას თითქმის აიძულებენ მოხსენების ფრაგმენტების წაკითხვას. ასეთ ტრანსფორმაციას კალრმანის არაორაზროვანი რეპლიკების მიუხედავად შესანიშნავად ართმევს თავს სანდრო მიკუშაძე-ღაღანიძე. „სახისა“ და ტანსაცმლის გამოცვლის შემდეგ იგი უკვე სხვა ტიპია, თავის ახალ ფუნქციას ეგუება „მე ჩემი სახის პატრონს ერთი ქალი არ ჰყოფნის“, თუმცა დროებითია მისი სიხარული - მისი „სახის“ მატარებელთა რაოდენობა იზრდება და სულ მალე მკაცრად შეუძახებენ: „შენ აღარ გვჭირდები“. დიდია მისი განცდა - „მე მე აღარ ვარ“ - სასოწარკვეთილი ლეტე ხვდება, რაც შეემთხვა: „დამიბრუნეთ ჩემის სახე“ და უარის მიღების შემდეგ თვითმკვლელობას ცდილობს.

 

ლეტეს მსგავსი სახეების გამოჩენას პირველად ფანი-მეუღლე აღმოაჩენს, როცა შენიშნავს რომ მისი სახით უკვე სამია ადამიანი არსებობს. ეს სულაც არ იწვევს მასში გაკვირვებას და ასეთივე სახის კარლმანთან  სიამოვნებით ნებივრობს.

მამაკაცებს ახლა ყველას ერთი და იგივე სახე აქვთ.

 

პიესა სქემატურია, მაგრამ რეჟისორმა შეძლო თავიდან აეცილებინა ეს სქემატურობა, მიუხედავად იმის რომ ვერ ვხედავთ მსახიობთა „გარდასახვას“, ისინი როგორ ზემოთ აღვნიშნეთ სხვადასხვა პერსონაჟებს თამაშობენ, ლეტეს გარდა.

 

სპექტაკლი წარმოდგენილი აბსურდის თეატრის სტილში, მისთვის დამახასიათებელი იუმორით, გამოუვალი მდგომარეობით, ადამიანთა ყოფის უაზრობით, ულოგიკობითა და იმ ქაოსის შექმნით, რასაც სპექტაკლის რეჟისორი და პერსონაჟები აღწევენ.