ტერორი - არჩევანი, რომელიც არ გათავისუფლებს
სტატია მომზადდა საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და
კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროექტის
„თანამედროვე ქართული სათეატრო კრიტიკა“ ფარგლებში.
დაფინანსებულია საქართველოს კულტურის
სამინისტროს მიერ.
სტატიაში მოყვანილი ფაქტების სიზუსტეზე და
მის სტილისტურ გამართულობაზე პასუხისმგებელია ავტორი.
რედაქცია შესაძლოა არ იზიარებდეს ავტორის მოსაზრებებს
25.04.2026
ანი გონგაძე
ტერორი - არჩევანი, რომელიც არ გათავისუფლებს
თანამედროვე თეატრში მაყურებლის ჩართულობა თითქოს აღარ უნდა იყოს სიახლე, ეს არის ფორმა, რომელიც დამკვიდრდა და მრავალჯერ გამოცდილია. თუმცა მარჯანიშვილის თეატრში, ფერდინანდ ფონ შირახის „ტერორი“ ამ ნაცნობ ხერხს სრულიად სხვა მასშტაბს ანიჭებს: აქ ჩართულობა ფორმალური არ არის, ის პასუხისმგებლობად იქცევა.
სპექტაკლზე მისვლამდე უკვე ვიცოდი, რას უნდა დავლოდებოდი. მესმოდა, რომ ეს იქნებოდა ემოციურად რთული გამოცდილება და რომ დარბაზში უბრალოდ მაყურებელი არ ვიქნებოდი, ნაფიცი მსაჯულის როლი უნდა მომერგო. მაგრამ ეს წინასწარი ცოდნა ვერ ამზადებს იმ ინტენსივობისთვის, რომელსაც წარმოდგენა ქმნის.
სპექტაკლი იწყება მოულოდნელად, ყოველგვარი თეატრალური „შესვლის“ გარეშე. მსახიობები პირდაპირ გვესაუბრებიან - გვაცნობენ საკუთარ როლებს და ამავე დროს ჩვენს ფუნქციასაც გვახსენებენ. ეს მკაფიო რეჟისორული ჟესტი, თემო კუპრავას გააზრებული დადგმით, მყისიერად შლის ზღვარს სცენასა და დარბაზს შორის. იწყება სასამართლო პროცესი, რომლის მთავარი დილემა თავიდანვე ცნობილია: ერთი ტრაგედიის თავიდან ასაცილებლად განხორციელდა მეორე.
დადგმის ერთ-ერთი ყველაზე ძლიერი მხარე პირდაპირი კომუნიკაციაა. პროკურორი და ადვოკატი - ნატალია გაბისონია და ნინი ნოზაძე არა მხოლოდ არგუმენტებს გვთავაზობენ, ისინი გვიყურებენ, გვესაუბრებიან, გვაიძულებენ რეაგირებას. კონტაქტი მთელ დარბაზს მოიცავს. მათი მზერა არ ტოვებს დისტანციის სივრცეს და ქმნის განცდას, რომ თითოეული სიტყვა პირადად შენკენ არის მიმართული.
განსაკუთრებით დასამახსოვრებელია, ალეკო მახარობლიშვილის მიერ შესრულებული სამხედრო სპეციალისტის სახე მოწმის სტატუსით, მისი შესრულება მკაცრი, თავშეკავებული და ზუსტად დოზირებული ტონალობით ქმნის სახელმწიფოებრივი ლოგიკის ცივ სახეს. მახარობლიშვილი პერსონაჟს არ ამძაფრებს ემოციით; პირიქით, მისი სიმშრალე და სიზუსტე კიდევ უფრო მძაფრად წარმოაჩენს იმ მორალურ დისტანციას, რომელიც ამ პოზიციას ახლავს.
სპექტაკლის დაძაბულ ატმოსფეროს განსაკუთრებულ სიმძაფრეს სძენს მუსიკალური გადაწყვეტა, რომელიც არ არის უბრალოდ ფონური ელემენტი. ის ზუსტად დოზირებული, თითქმის შეუმჩნეველი ინტენსივობით მუშაობს და მაყურებლის ემოციურ მდგომარეობას თანდათან ამძიმებს. რომელიც თითოეულ არგუმენტს კიდევ უფრო მკვეთრად აღსაქმელს ხდის.
მალე ჩნდება ილუზია, რომ პასუხი უკვე ნაპოვნია. იწყებ „ცივი გონებით“ მსჯელობას, სახელმწიფოებრივი ლოგიკა, სამხედრო აუცილებლობა, დიდი მსხვერპლის თავიდან აცილება თითქოს ამართლებს პილოტის გადაწყვეტილებას. მაგრამ ეს სიმშვიდე მოჩვენებითია.
საკმარისია ერთი კითხვა - როგორ მოვიქცეოდით, თუ იმ თვითმფრინავში ჩვენი ოჯახის წევრები იქნებოდნენ? და მთელი ეს ლოგიკა ინგრევა. სწორედ აქ აღწევს სპექტაკლი თავის პიკურ წერტილს: იშლება ზღვარი გონებასა და ემოციას შორის, და არჩევანი პირად სივრცეში ინაცვლებს.
პაატა ინაურის ლარს კოხი ამ დაძაბულობის ცენტრია. განსაკუთრებით მნიშვნელოვანი მისი დუმილია - ის მომენტები, როცა პერსონაჟი უბრალოდ უსმენს სხვებს. ამ სიჩუმეში იკითხება პასუხისმგებლობის სრული სიმძიმე. ინაური ქმნის ფიგურას, რომელიც ერთდროულად მოქმედიც არის და მსხვერპლიც.
როდესაც გადაწყვეტილების დრო დადგა, არჩევანი რაციონალურად გავაკეთე, ავწიე თეთრი ბარათი და გავამართლე ბრალდებული. დარბაზის უმრავლესობამაც იგივე გააკეთა. ფორმალურად პროცესი დასრულდა: კოხი უდანაშაულოდ ცნეს.
მაგრამ სპექტაკლი აქ არ სრულდება.
ფინალური ეპიზოდი, დაღუპული მგზავრის მეუღლის ხმა - მთლიანად ცვლის უკვე მიღებული გადაწყვეტილების შინაგან მნიშვნელობას. ეს აღარ არის ფაქტების განხილვა, ეს არის მორალური განაჩენი, რომელსაც სამართალი ვერ იტევს. ის გვტოვებს პირისპირ კითხვასთან, რომელზეც სწორი პასუხი არ არსებობს, მხოლოდ არჩევანი არსებობს, და მისი შედეგი.
„ტერორი“ მარჯანიშვილის თეატრში სასამართლო დრამის ფორმაში იწყება, მაგრამ სწრაფად სცდება მის საზღვრებს და ეთიკურ ექსპერიმენტად ყალიბდება, რომელიც მაყურებელს ართმევს ნეიტრალურ პოზიციას და აიძულებს იცხოვროს საკუთარი გადაწყვეტილების სიმძიმით.
სპექტაკლი არ გვეუბნება, რა არის სწორი. ის გვაჩვენებს, რამდენად ძნელია ამ სიტყვის გამოთქმა.
ფოტო: ბექა ცირეკიძე