უიმედო ადამიანი და დაღლილი ღმერთი
სტატია მომზადდა საქართველოს შოთა რუსთაველის თეატრისა და
კინოს სახელმწიფო უნივერსიტეტის პროექტის
„თანამედროვე ქართული სათეატრო კრიტიკა“ ფარგლებში.
დაფინანსებულია საქართველოს კულტურის
სამინისტროს მიერ.
სტატიაში მოყვანილი ფაქტების სიზუსტეზე და
მის სტილისტურ გამართულობაზე პასუხისმგებელია ავტორი.
რედაქცია შესაძლოა არ იზიარებდეს ავტორის მოსაზრებებს
10.01.2026
ლელა ოჩიაური
უიმედო ადამიანი და დაღლილი ღმერთი
ვინ იცის, რა შეიძლება მოხდეს, როდესაც ადამიანი და ღმერთი პირისპირ, „სიცოცხლეშივე“, შეხვდებიან, ერთმანეთს თავიანთ სადარდებელს გაუზიარებენ და ურთიერთბრალდებებსაც წაუყენებენ. ასეთი, უჩვეულო ამბავია დიმიტრი ხვთისიაშვილის სპექტაკლში „ოჰ, ღმერთო“, ანათ გოვის პიესაზე, თბილისის ნოდარ დუმბაძის სახელობის მოზარდმაყურებელთა და ოზურგეთის ალექსანდრე წუწუნავას სახელობის პროფესიული სახელმწიფო თეატრების ერთობლივ პროექტში.
ანათ გოვის - თანამედროვე ისრაელელი დრამატურგის (1953-2012) - ორპერსონაჟიანი პიესა არა ერთ თანადროულ საკითხს მოიცავს. რელიგიური, პოლიტიკური, საზოგადოებრივი, ზოგადსაკაცობრიო, მენტალური, პრივატული - ყველაფერი ერთად, თუ დამოუკიდებლად, შეადგენს, განსაზღვრავს და ახასიათებს, თან სდევს ადამიანის ცხოვრებას, სხვადასხვა ასპექტში, დროში, სახელმწიფოში, დამოუკიდებლად თუ ერთიანად.
დიმიტრი ხვთისიაშვილი სპექტაკლი ფსიქოლოგიური დრამაა კომედიის ელემენტებითა და იგავის ფორმით, პირობითისა და სინამდვილის ჯაჭვებით, თამარ ჭანუყვაძისა და ნიკოლოზ ფაიქრიძის მონაწილეობით. ქორეოგრაფია გია მარღანია, მუსიკალური გამფორმებელი - ზურაბ გაგლოშვილი, სცენოგრაფი - ლომგულ მურუსიძე, კოსტუმების მხატვარი - ქეთი ციციშვილი, ინსტალაცია - ირაკლი ხვთისიაშვილის. რეჟისორის ასისტენტი - ხათუნა საძაგლიშვილი.
მოქმედება სპექტაკლში ერთ სივრცეში - ფსიქოთრაპევტ ელას - თამარ ჭანუყვაძის შესრულებით - მსუბუქი საოფისე ავეჯით აღჭურვილ კაბინეტში ხდება. ლომგულ მურუსიძის დეკორაცია განტვირთულია, ლაკონური, ჰაეროვანი და მსუბუქი. „მინის“ - გამჭვირვალე ფარდებით. ეს „ტიხრები“ პირობითად ქმნიან და ყოფენ ინეტრიერის სეგმენტებს. ცენტრალურ ღერძის ორივე მხარეს, კუთხეებში ქუდიანი კაცის (რომელშიც სცენაზე გამოჩენისთანავე, ამოიცნობთ მოქმედ გმირს) კეფისა და ზურგის გრაფიკული სილუეტებია, „კადრში“ გაჭედილი გამოსახულება, როგორც კომპოზიციის ჩამკეტი სიბრტყეები, რაც, ერთი მხრივ, სხვადასხვა ასოციაციას ბადებს და მეორე მხრივ, ლოკალური იდეის გარშემო კონცენტრირდება. სცენის უკანა კედელი - კაბინეტის ფანჯრები - წვიმის წვეთებითაა დასველებული.
ელას კაბინეტში, ამ წვიმიან საღამოს, თეთრებში - ელეგანტურ ლაბადაში, ფარფლებიან ქუდში, კოსტუმში - „საგანგებოდ“ გამოწყობილი, შავქოლგიანი სიმპათიური, მოკრძალებული მანერების ახალგაზრდა კაცი - ნიკოლოზ ფაიქრიძე - მიდის და ელას, მისთვის (ორივესთვის) უჩვეულო დახმარებას სთხოვს.
თამარ ჭანუყვაძე - პარიკითა და სათვალით, ნიკოლოზ ფაიქრიძე - თეთრი და „სოლიდურად“ უკან გადავარცხნილი თმებით, ჩაცმულობისა თუ სხვადასხვა ატრიბუტის დეტალით, მკაცრი სილუეტებისა და კონკრეტიკას მოკლებული კოსტუმებით, ზედმეტი ნიუანსების გარეშე (მხატვარ ქეთი ციციშვილის ჩანაფიქრით) - ფიზიკურად, ვიზუალურადაც გარდასახული არიან. ყველაფერი რაც სცენაზე ხდება, ჩანს და რაც უხილავია, პერსონაჟების სახეები და ფაქტურა, თვისებრივი მახასიათებლები - „ნეიტრალური“, კრებითი ნიშნების შემცველია.
ამავე დროს, თითოეულს გამოკვეთილი და თავისთავადი ხასიათი და „ბიოგრაფია“ აქვს. მათი პლასტიკა, მანერები, ჟესტები გამორჩეული და მკვეთრად გამომსახველია. პლასტიკურ-ქორეოგრაფიული ხაზი, რომელიც, როგორც ყოველთვის, როდესაც საქმეში გია მარღანია ერთვება, გამორჩეული და ორგანულია. პერსონაჟების ხასიათების, თვისებებისა და ამოცანების სისტემაზე, ატმოსფეროზე ზუსტადაა მორგებული და მკაფიოდ გამომხატველი. პლასტიკური, ქმედითი შრე პირობითობისა და სინამდვილის, რეალობისა და ირეალობის, სიმკაცრისა და სილაღის, რაც დიმიტრი ხვთისიაშვილის სარეჟისორო გადაწყვეტის ფუნდამენტია, ჰარმონიული ანარეკლია.
სპექტაკლის საერთო ხასიათს, განწყობას, ატმოსფეროს პასუხობს და გამოკვეთს ზურაბ გაგლოშვილის შერჩეული და სპექტაკლის ხმოვანი შრიდან, ერთგვარ შინაგან მელოდიამდე გავრცობილი მუსიკა, მუსიკალური თემები და ლაიტმოტივი, რაც სხვადასხვა ჟღერადობის, სტილისა და ინტენსიობის მელოდიების ერთობლიობას მოიცავს, ზოგჯერ ნეიტრალურს, შემპარავს, ზოგჯერ აქტიური დატვირთვით, რაც განსაზღვრავს და „ააქტიურებს“ ამა თუ იმ ეპიზოდის თავისებურებას, პერსონაჟების ფსიქოლოგიურ მდგომარეობას, მთლიანობაში თუ კონკრეტული სცენის ემოციურ-არსობრივ ნიშნებს.
თამარ ჭანუყვაძის ელა დრამატული სახეა. მსახიობი დინამიკურად, ეპიზოდიდან ეპიზოდამდე, მოვლენიდან მოვლენამდე ცვლის მის განწყობას, შეგრძნებებს. სხვადასხვა ემოციურ რეგისტრში გადასვლით, ამრავალფეროვნებს პერსონაჟის ბუნებას. იყენებს ემოციების სხვადასხვა შრეს. ეს ლამაზი, დახვეწილი, მოხდენილი ქალი მარტოსულია, მარტოხელა დედა, რომელსაც აუტისტი შვილი ჰყავს (აქედან გამომდინარე სირთულეებით), რაც პირდაპირ აისახება მისი ხასიათის სიმკაცრეზე, საუბრისა და ქცევის ხისტ მანერაზე, ცხოვრების წესზე და რომელიც, პირადი პრობლემების მიუხედავად, ადამიანებს თავდადებით, აქტიურად და შედეგიანად ეხმარება.
მისი კაბინეტი ბევრი მიმსვლელის მრავალ პრობლემას იტევს, რომლების მიღება და საკუთარ თავში გატარება ელას, როგორც მკურნალისა და როგორც პიროვნების, საქმე და მოვალეობა, ყოველდღიურობა და არსებობის გამართლებაა.
შეიძლება, რაც ხდება, რეალობა იყოს, შეიძლება, ელას სურვილი და წარმოსახვა; შეიძლება საზოგადოების მაკონტროლებელი უწყების „გამაფრთხილებელი“ სტუმრობა; შეიძლება, ვიღაც უცნაური ვიზიტორის მიერ გათამაშებული ფარსი, რომელსაც, შესაძლოა, ექიმზე ფსიქოლოგიური ზეწოლა და დაშინება, ან, მისთვის ფსიქოლოგიური სეანსის გამართვა და დახმარებაც უნდა.
შეიძლება, იგი მართლა ღმერთია, რომელიც ცდილობს, ადამიანად მოაჩვენოს თავი და უნდა, რომ მოკვდეს, როგორც ადამიანი.
ნიკოლოზ ფაიქრიძე „ღ-ს“ სახეს ტრაგიკომიკური თვისებებით ავსებს და რეალური და პირობითი შტრიხებით აწყობილ სახეს ქმნის. ადამიანის თვისებებშეძენილი ღმერთი, მისტიკური, ტრანსცენდენტური და ამავე დროს, „ცოცხალია“. იგი ხან ნერვიულობს, ხან ცინიკურია, ხან ირონიული ხდება, ხან უბედური და ხანაც სრულად უემოციო.
\
მსახიობი სწორედ ამგვარი „თამაშის“ წესების, ასეთი მოცემულობების ზღვარზე ბალანსირებს და თავისუფლად გადადის „რეალურიდან“ მიღმიერ, დრამატულიდან კომედიურ, ექსცენტრიკულიდან ტრაგიკულ სახეში და სილაღიდან თვითიზოლირების მდგომარეობამდე. ღმერთს, შეიძლება ასეთი „ხასიათი“ ჰქონდეს; შეიძლება, ის ელას „დასანახად“ თამაშობს, პოზიციას, განწყობასა და დამოკიდებულებებს იცვლის. ახალ-ახალ ნიღაბს ირგებს. მიზნისა და დაგეგმილის მისაღწევად.
თამარ ჭანუყვაძე სხვადასხვა ეპიზოდში, ასეთ ვარიანტებზე, სათანადოდ და განსხვავებულად რეაგირებს. მხოლოდ ზოგჯერ ღალატობს მოთმინება და გამძლეობა და „ფეთქდება“, რადგან ისიც დაიღალა და სასოწარკვეთილს, ძალა აღარ აქვს.
სპექტაკლი ელასა და ღმერთის პოლემიკაზეა აწყობილი - რწმენასა და ურწმუნოებაზე, იმედსა და უიმედობაზე. ხან ელაა ბრალმდებელი, რომელიც პასუხს სთხოვს ღმერთს დიდ თუ პატარა, მასშტაბურ თუ პირად ტრაგედიებსა და განსაცდელებზე, რომლებიც მან (ღმერთმა) კაცობრიობას მოუვლინა და დაუშვა - სამყაროს შექმნიდან და ადამიანის დაბადებიდან დღევანდელობამდე - რაც მასში (ქალში) მიუღებლობას, შესაბამისად, სასოწარკვეთასა და უარყოფამდე მისულ სიძულვილსა და აგრესიას იწვევს. ისევე, როგორც ნიკოლოზ ფაიქრიძის პერსონაჟი შეიძლება იყოს უკმაყოფილო, კაცობრიობის ჩადენილი არა ერთი დანაშაულითა და უკეთურობით.
ელასა და ღმერთის მხრიდან ბრალდებებისა და სინანულების რთული და ორივესთვის მტანჯველი პროცესების გავლის შემდეგ, მათ შორის ნამდვილი და გულწრფელი შინაგანი კავშირი მყარდება. შეხვედრა ორივესთვის სასიკეთო აღმოჩნდება. და მაყურებლისთვისაც. თუ ის დაიჯერებს, რომ რაც ხდება, მართლა შეიძლება მოხდეს.
შეიძლება, ეს ის ღმერთია, რომელიც „ჩვენ მოვკალით“, შეიძლება ის, რომლის არსებობა დაგვავიწყდა ან დავივიწყეთ. შეიძლება სულაც მირაჟია, როგორც სცენის უკანა კედელზე ინსტალირებული, ირაკლი ხვთისიაშვილის ფანტაზიითა და ტექნიკურად გამომსახველი ხერხებით შექმნილი, ნისლისა და წყლის ფარდით თითქოს ფოკუსდაკარგული დიდი „ფანჯრის“ მიღმა მდებარე, მართლაც მირაჟივით ბაღი, რაღაცნაირად მოლივლივე და ეფემერული, არამკაფიო და არარეალისტური.
პიესიდან და სპექტაკლის გადაწყვეტის ფორმიდან და ხერხებიდან გამომდინარე (რეჟისორი და მსახიობები „დანამდვილებითა“ და კატეგორიულად, არც ერთ ვერსიას არ „ამტკიცებენ), მაყურებელი, ისევე, როგორც პერსონაჟები, თვითონ ირჩევენ - ვინ ვინაა, რა და რატომ ხდება და საერთოდ, რა მოვლენები ვითარდება სასცენო სივრცეში.
მაყურებელიც ყველა ვარიანტს „უშვებს“, და დაეჭვების გარეშე, იმასაც, რომ ფსიქოტერაპევტთან სეანსზე, მართლა შეიძლება, ღმერთი, როგორც პაციენტი, მივიდეს და შველა ითხოვოს, რადგან XXI საუკუნეში ღმერთსაც, ადამიანის მსგავსად, შეიძლება ჰქონდეს პრობლემები და დაღლილს, სიცოცხლე აღარ მოუნდეს. მასაც შეიძლება ჰქონდეს, ადამიანებისგან მიღებული ბევრი წყენა, რასაც დაუფარავად უზიარებს ელას და რაღაც კუთხით - მასაც პასუხს სთხოვს.
დიმიტრი ღვთისიაშვილის „ოჰ, ღმერთო“ (ისევე, როგორც ანათ გოვის პიესა) პირდაპირი მნიშვნელობით, არც რელიგიური საკითხებს „ქადაგებს“; არც დიდაქტიკურია და არც „რჩევების გამცემი“. სპექტაკლი პარაბოლაა და მისი არსი და სათქმელია, რომ ღმერთი - ძალა და იმედი - პირველ რიგში, საკუთარ თავში უნდა ვეძებოთ და ამგვარი რწმენის წყალობით, „ცრურწმენებისა“ და შინაგანი წინააღმდეგობებისგან, საკუთარი „საპყრობილედან“ გავთავისუფლდეთ. „ოჰ, ღმერთოს!“ ძალით, როგორც ჩვენ ვიყენებთ ამ ფრაზას, ყოფითიც და რელიგიური მნიშვნელობითაც, ხშირად, გაუცნობიერებლად, მაგრამ იმედით.
ელას მთავარი ოცნება ასრულებულია და სამყაროში, სივრცეში ისმის მისი შვილის ხმა, რომელიც გაურკვეველი ბგერების წარმოთქმის შემდეგ „ სიტყვებად“ ყალიბდება. სიტყვას კი აუწერელი ბედნიერების შეგრძნება მოაქვს. და ამ განცდას თამარ ჭანუყვაძე, როგორც ცხოვრებისეული ბედნიერების შეგრძნებას, დახვეწილი და მრავალნიუანსიანი საშემსრულებლო ხერხებით გამოხატავს.
შეიძლება სპექტაკლის ფინალი დაუჯერებლად გვეჩვენოს, მაგრამ სასურველად და „სიხარულის მომნიჭედ“, რადგან დღევანდელ სასოწარკვეთილ, დაღლილ, პრობლემებით დამძიმებულ, მუდმივი განსაცდელისა და წინააღმდეგობების პირობებში მცხოვრებ საზოგადოებას ძალიან სჭირდება იმედი და ძალა, იმისთვის რომ იცხოვროს. ელა იღებს ამ ჯილდოს განვლილი ტანჯვისა და სხვების მუდმივი თანადგომის სანაცვლოდ.
P.S. „ოჰ, ღმერთოს!“ პირველი ჩვენება 2025 წლის ზაფხულში, ოზურგეთის თეატრალური ფესტივალზე გაიმართა. სპექტაკლი მსახიობ ზურა ბერიკაშვილის ხსოვნას ეძღვნება, რომელმაც ბოლო როლი, კოტე მარჯანიშვილის სახელობის პროფესიულ სახელმწიფო თეატრში, დავით ჩხარტიშვილის, სწორედ ამ პიესაზე დადგმულ სპექტაკლში, ანა სანაიასთან ერთად ითამაშა.
P.P.S. ადამიანებს ყოველთვის სჭირდებათ რწმენა, იმედი და ხსოვნა.
P.P.P.S. 2025 წლის 11 ნოემბერს, მოზარდმაყურებელთა ქართული თეატრი 97 წლის გახდა. დაბადების დღე ესპანეთში, ზარაგოზაში, საერთაშორისო ფესტივალზე სწორედ MITZGZ25, „ოჰ, ღმერთოთი!“ აღნიშნეს.